Tefsir Usûlü
..: Giriş :..

_ M. Fatih ÖZKAN & A. Selim TEKELİOĞLU _

Üçüncü senemizde, dergimize yeni eklenen bölümlerden biri de Tefsir Usûlü çalışmaları. Patikalar bundan yaklaşık üç yıl önce çıktığı yolda en önemsediği bölümlerinden biri bildiğiniz gibi Kur'an çalışmalarıydı. Elimizden geldiğince, anlayabildiğimiz, kavrayabildiğimiz kadar Kur'an'da iniş sırasına göre sûrelerin tefsirlerine yer vermeye çalıştık dergide. Bu çalışmaları yapan arkadaşlar çeşitli tefsirleri okuyarak, âlimlerin yapmış oldukları açıklamaları göz önünde bulundurarak onları sizlerin okuyabileceği birer özet haline sokmaya çalıştılar. Allah'ın izniyle bu çalışmamız bundan sonra da aynı şekilde devam edecek. 

Daha önce pek çok yerde belirttiğimiz gibi Kur'an'ın Arabistan Yarımadasındaki Kûreyş kabilesine inmesi hasebiyle o zaman o bölgede yaşayan insanların anlayış ve yaşayışları hakkında malumat sahibi olmak bizim Kur'an'ı anlamamızda oldukça önemli bir yere sahiptir. Bunun yanında pek tabii ki ayetlerin hakkıyla anlaşılmasında bilinmesi gereken diğer bazı disiplinler de mevcuttur.

Şu ana kadar yaptığımız Tefsir çalışmalarında bu disiplinler göz önüne alınarak her sûrede bir takım açıklamalar yapılmıştı. Ancak zamanla gerek Kur'an okumalarımıza katkısı gerekse bu sûreleri okuyan insanların istifadelerini arttırmak için Kur'an'ın nazil olduktan sonra oldukça ciddi bir ilim olarak karşımıza çıkan Tefsir Usûlü hakkında da bazı çalışmalar yapma gereği hissettik. Diğer pek çok disiplinde usûl oldukça önemli bir alan olarak telakki edilmekte ve bu o disiplinin sağlıklı işlemesinde önemli bir vazife ifâ etmektedir. Tefsir usûlü üzerine yapılmış çalışmalar da hiç kuşkusuz Kur'an'ı anlamamızda ve yeni bazı yorumları değerlendirme de önemli katkıları olacağı kuşkusuzdur. Şu an etrafımızda pek çok insanın sadece ayetin meâline bakarak hatta bazen ona bile lüzum görmeden kendi doğrularını, kendi düşüncelerini Kur'an'a doğrulatma çabası içinde olduklarını görmekteyiz. Bu çabalarını da Kur'an'ın anlaşılmaz bir kitap olmadığını dolayısıyla anlaşılması için başka hiçbir kaynağa gerek kalmadığı türü düşüncelerle desteklemektedirler. Kur'an hiç şüphesiz ki insanları doğru yola iletmek için apaçık olarak inmiş ve Allah bize onu en iyi şekilde açıklamıştır. O zamanın bedevisi Kur'an'ı ve onun öğretisini almış ve dünyada eşi görülmemiş bir gelişme süreci içerisinde bir medeniyet, kültür ve düşünme biçimi ortaya çıkarmıştır. Kur'an'ın nazil olduğu yıllarda Kur'an ayetleri ile muhatap olan insanların Kur'an'ı anlamaları ve onu uygulamaya geçirmelerinde herhangi bir başka kaynağa ihtiyaç duymamaları aşikardır. Çünkü o insanlar o ayetlerde kendilerini görmekteydiler. Aynı zamanda vahyi açıklayan ve onlara ne yapmaları gerektiğini gösteren bir peygamber vardı yanlarında. Ancak Hz. Peygamber vefat ettikten sonra insanları Kur'an'la ilgili sorunlarını kesin çözüme ulaştıracakları en yüksek merci kaybolmuştur, ancak insanlar ellerindeki hiç bozulmamış Kur'an ve Hz. Peygamber'in sünneti ile sorunları halletmeye çalışmışlardır.

Her devrin getirdiği bir takım yeni anlayışlar insanların dünyayı algılayışlarında ciddi etkiler bırakmıştır. Bu etkilerin tarih boyunca varolan ve varolmaya devam edecek İslâm'a da çeşitli şekillerde yansımaları olmuştur. İnsanlar zaman zaman İslam'la o anlayışları kesiştirmeye çalışmışlar ve bunu yaparken de Kur'an ayetlerine yeni yorumlar getirmişlerdir. Ancak bu tür çalışmalar zamanın getirdiği bu tür anlayışları algılamada gerekli bazı çalışmalar olsa da, müslümanların bu tür çalışmaları yaparken çok dikkat etmeleri gerekmektedir. Çünkü başlı başına bir hayat nizâmı ortaya koyan İslam'ın başka anlayışlarla olan benzerliklerini açıklamada Kur'an ayetlerinin yeniden anlamlandırılmasına gidilmektedir. Hiç kuşkusuz ki bir müslümanın yapması gereken Kur'an'dan Allah'ın ne murâd ettiğini anlamaya çalışmaktır. Bu çok önemli ve elzem bir görev olup bunu en iyi şekilde tespit ettikten sonra diğer düşünce akımlarının argümanlarına bakılmalıdır. 

Zamanımızda yaşadığımız sorunlarla ilgili olarak Allah'ın ne murâd ettiğini bize açıklayacak bir peygamberin olmaması nedeniyle Allah'ın murâdını kavrama önemli bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak elimizde Allah'ın kitabının herhangi bir tahriften arî olarak bulunması, Hz. Peygamberin sünnetin ve şu ana kadar yaşamış alimlerin çalışmalarının varlığı bize bu problemi aşmada önemli bir ışık tutmaktadır. 

Ferdi olarak Kur'an'ı anlama gayretimizde burada değinilecek Tefsir Usûlüne ait konuların gerçekten önemli olduğunu düşünüyoruz. Bu çalışmamızda ana kaynak olarak Prof. Dr. İsmail Cerrahoğlu'nun Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları'ndan TEFSİR USÛLÜ adlı kitabını kullanacağız. Ancak sırasıyla buradaki konuları ele alırken yeri geldikçe diğer bazı kitaplardan da yararlanmaya çalışacağız. 

Çalışmamıza bu sayıda kısa bir giriş yaptıktan sonra her sayıda uzunluğu ölçüsünde bir veya birkaç konuyu ele almaya ve istifadenize sunmaya çalışacağız. Öncelikle Kur'an'ın indiği o bölgenin coğrafi ve sosyolojik yapısını incelemekle başlayıp Arapların kökleri, dilleri, dinleri, kültürleri üzerinde durmaya çalışacağız. Ardından Kur'an Tarihi, Kur'an'i İlimler ve Tefsir Tarihi üç ana başlığı altında detaylara gireceğiz.

Kur'an Tarihi başlığı altında Kur'an'ın tarifi ve diğer isimleri, vahy, ayet, sûre, Kur'ân-ı Kerimin yazı ile tespiti, cem'i ve teksiri gibi konular üzerinde durmaya çalışacağız. Kur'ân'î ilimler üst başlığı altında ise Esbab-ı Nüzûl, Nasih-Mensuh, Kur'ân'da yeminler, kıssalar, gibi Kur'an'ın tefsiriyle alakalı ilimler üzerinde duracağız. Son olarak tefsir tarihi başlığı altında tefsir ilminin geçirdiği merhalelere bakacağız.

Bu sayıda bir giriş yapmaya çalıştığımız bu çalışma hem bizim hem de sizler için faydalı olur insaallah. Gayret bizden, tevfik Allah'tan