Yüce Kitabımız Kur’an-ı Kerim üzerinde uzunca bir süre çalışmalarını sürdürerek "Kur’an Fihristi" eserini yazan Recep Aykan’la yapılan konuşmayı sunuyoruz. 

-Neden Kur’an Fihristi? Böyle bir fihrist hazırlamanın Kur’an’a yönelme ve O’nu kavrama açısından ne tür etkileri olacaktır?

- Önce Kur’an Fihristi’nin önemine kısaca vurgu yapmak istiyorum. Allah’u Teâlâ’nın insanlara inzal ettiği tek hidayet rehberi ve İslâm’ın temel kaynağı olan Kur’an-ı Kerim hakkında yapılan en önemli çalışmalardan birisi de şüphesiz ki Kur’an fihristi çalışmalarıdır. Kur’an’la ilk muhatap olduktan sonra içimi bir Kur’an sevgisi kaplamıştı. Her öğrendiğim âyeti defterime not ediyordum. Aradığım her âyeti beş-on saniye gibi kısa bir zaman içinde bulmak istiyordum. Bunun için de kitaptaki kullanım tekniğini geliştirdim. Önce bu çalışmayı kendim için düşünmüştüm. Daha sonra bu çalışmamdan diğer Müslümanların da istifade etmelerini istedim ve onu kitaplaştırdım. Hadis külliyatının büyük bir kısmının fihrist çalışmaları Batılı gayri Müslim müsteşrikler tarafından yapılmıştır. Bu, Müslümanların hayıflanması gereken bir durumdur. Kur’an fihristlerini de müsteşrikler hazırlamadan önce bu önemli ihtiyacın giderilmesi gerekiyordu. Allah’a şükürler olsun ki, Müslümanlar Kur’an fihristleri hazırladılar. Benim bu çalışmam da, Kur’an fihristi çalışmalarından sadece bir tanesi, fakat en kapsamlı olanıdır. Bunu ilim çevreleri de teslim etmektedirler. Bu kitabı bitirmeyi nasip ederek, Müslümanlara faydalı olabilme bahtiyarlığını bana tattırdığı için Allah’a ne kadar hamd etsem azdır.

- Gerek dünyada, gerekse Türkiye’de çeşitli Kur’an fihristleri mevcut. Yaklaşık 10 yıllık yoğun bir çalışmanın ürünü olan bu eserinizin, diğer Kur’an fihristlerinden farkları nelerdir? Yani fihristin muhtevasını açar mısınız?

- Evet, Türkiye’de ve dünyada başka Kur’an fihristleri mevcuttur. Bunların bazıları âyet meallerini konularına göre alt alta dizmekten ibarettir. Bu metotla kitabın hacmi çok büyümektedir. Durum böyle olunca kitap kapsam olarak eksik kalmakta ve verim düşmektedir. Aranılan birçok âyet de maalesef bulunamamaktadır. Burada mealden değil, fihristten bahsediyoruz. Kur’an okumak isteyenler Kur’an, meal okumak isteyenler de meal okuyabilirler. Ben, fihristle meal arasında fark olmalıdır diye düşünüyorum. Fihrist, kullanımı zorlaştırmak için değil, kolaylaştırmak için vardır. Fihristte göze ilk önce âyetlerin (meallerin) tamamı değil, âyetlerin neden bahsettiğini öz olarak ifade eden kısa bir cümle (alt başlık) ilişmelidir. Aynı içeriğe sahip âyetlerin hepsini fihriste yazmaya gerek yoktur. Örnek olarak içlerinden bir tanesinin meali yazılıp, diğerlerinin ise âyet ve sûre numaraları verilerek kitabın gereksiz yere büyümesi önlenmiş olabilir. Fihrist, verimli ve kullanışlı olabilmesi için mümkün olduğunca çok kapsamlı ve taşınabilir olmalıdır. Mevcut bazı fihristler de sanki sözlüktür. Sadece kelimeler vardır. Buna Kur’an Kelimeleri Sözlüğü demek daha doğrudur. Fihrist başlı başına okuyucuya hazır bir birikim ve bakış açısı kazandırırken, kelime fihristleri için bunu söyleyebilmek mümkün değildir. Kitabın muhtevasına gelelim. Kitap 1267 sayfa olup, sadece İçindekiler kısmı 137 sayfadır. İçindekiler kısmı olsun, kitabın içindeki konular olsun alfabetik sıraya göre dizilmiş olup, her konuyla ilgili âyetlere ulaşmak çok kolay hale getirilmiştir. Bu baskı, birinci baskının gözden geçiril mi? ve hacmi 200 sayfa daha geliştirilmiş şeklidir. Kitap 700 civarında ana konu, 10.000 (onbin) civarında tali konu ve 2000 kelime ve kavram ihtiva etmektedir.

- Fihristte, kullanım rahatlığını sağlama açısından ne tür bir sistem uyguladınız?

- Fihristte, kullanım rahatlığının yanında zamandan tasarruf ve optik görünüm de önemlidir. Ben bu çalışmamda âyetin içinde geçen herhangi bir kelimeden yola çıkarak o âyeti bulmayı mümkün hale getirdim. Herhangi bir konuyla ilgili bütün âyetler Kur’an Fihristinde aynı yerde bir başlık altında toplanmıştır. Böylece bir meseleyi Kur’an bütünlüğünde anlamak mümkün hale gelmekte ve Kur’an’a parçacı yaklaşmanın önüne geçilmiş olunmaktadır. Kur’an âyetlerini, Kur’an kavramlarını doğru olarak anlayabilmek için Kur’an’a, Kur’an bütünlüğünde yaklaşmak gerekmektedir. Kur’an’a Kur’an bütünlüğünde yaklaşılmadığında, yanlış anlamalardan kaynaklanan sorunlar ortaya çıkacak ve böylece muradı ilahi de maalesef yakalanamamış olacaktır. Meselenin daha rahat anlaşılabilmesi için ‘kan içmenin/yemenin haram oluşunu örnek olarak verebiliriz. Kur’an’ın bir âyetinden kan içmenin/yemenin haram olduğunu anlıyoruz. Peki içilmesi veya yenilmesi haram olan bu kan nasıl bir kandır? Kur’an bütünlüğünde kanla ilgili diğer âyetlere bakmamız gerekmektedir. Diğer âyetlere bakıldığında ‘akan kan’ içmenin haram olduğu görülecektir. Böylece ciğer ve dalak gibi bol miktarda kan ihtiva eden organları yemenin ise caiz olduğu ortaya çıkacaktır. Çünkü onlardaki kan akan kan değildir. Kanla ilgili bütün âyetler, Kur’an Fihristi’nde ‘kan’ başlığı altında toplanmıştır. Kur’an Fihristi’nde yukarıdaki kan örneği gibi on bin civarında mesele (tali konu) vardır. Kur’an Fihristi’ne ‘Kur’an Ansiklopedisi’ de denebilir. Kur’an’da bahsi geçen her konuya İçindekiler bölümünden çok rahat bir şekilde ulaşmak mümkündür. İçindekiler kısmı olsun, kitaptaki konuların dizilişi olsun, hepsi de alfabetik sıraya göre tanzim edilmişlerdir. Bu fihristte farklı konular arası ilişki bağları vardır. Bu fihrist, Kur’an’ı anlamaya yönelik ders ve sohbet ortamlarında ve araştırmalarda çok faydalı olmaktadır. Her yazarın, her öğretim görevlisinin, her talebenin, her Müslümanın ihtiyaç duyacağı bir çalışmadır. Türkçe olmasına rağmen, Almanya’nın bazı üniversitelerinin kütüphanelerine dahi girmiş olan bu kitabın Türkiye’nin ve diğer İslâm ülkelerinin bütün kütüphanelerine girmemesi için hiçbir neden yoktur. Bu kaynak kitap artık literatüre geçmiştir.

Böylesine geniş kapsamlı ve yetkin bir Kur’an Fihristi başka dillere çevrilecek mi? Bir projeniz var mı?

- Kitabı bizzat ben Almanca’ya tercüme ettirmeye teşebbüs ettim. Sonra anladım ki bu iş çok zor. Hem külfetli, hem çok zaman istemekte, hem de Türkçe, Arapça ve Almanca'ya çok iyi derecede vakıf olmak gerekmektedir. Durum Almanca dışındaki diller için de aynıdır. Arzum odur ki, yabancı dilleri çok iyi olan Müslümanlar diğer dillerde de fihristler hazırlasınlar veya mevcut olanları tercüme etsinler. Bu fihristin Arapça’ya çevrilmesi en büyük arzumuzdur. Çünkü İslâm Dünyası’nda hazırlanmış fihristler maalesef özel konulu fihristlerdir. Dikkat çeken ve belki de biraz kapsamlı olan ise ‘el-Mu’cem’ül-Müfehres Li el-fazil-Kur’an-il Kerim’dir. Oysa Pınar Yayınları’ndan çıkmış olan Kur’an Fihristi bu eserden çok daha kapsamlı ve çok daha sistematiktir.

Kelime ve Konularına Göre Alfabetik Kur’an Fihristi, Recep AYKAN
İrtibat Pınar Yayınları 0 212 520 98 90
Almanya'da ikamet eden yazarın emaili: recepaykan@hotmail.com