Er-RAHMAN,  Er-RAHİM Haz: Recep AYKAN raykan@patikalar.net

Rahman: Ezelde bütün yaratılmışlar hakkında hayır ve rahmet irade buyuran (isteyen), sevdiğini, sevmediğini ayırt etmeyerek bütün mahlukatını sayısız nimetlere kavuşturan (1).

Rahim: Pek ziyade merhamet edici, verdiği nimetleri iyi kullananları daha büyük ve ebedi nimetler vermek suretiyle mükafatlandırıcı (2).

Rahman, Rahim ve merhamet kelimeleri, 'rahmet' kökünden türemektedirler. Rahmet ve merhamet kelimeleri, acımayı/esirgemeyi ve bu acıma ve esirgemenin neticesinde yardım et­meyi/ikramda bulunmayı ifade ederler. 

Rahmet veya merhamet, bir bakıma kalp yuf­kalığıdır. Bu özelikten az-çok insanda da vardır. İnsanın rahmeti ve merhameti özel (kısıtlı) iken, Allah´ın rahmeti ve merhameti geneldir (geniş ve sonsuzdur).

Tanıdıklarımızdan ve sevdiklerimizden birisine acı ve elem verici bir durum isabet et­tiğinde kalbimiz parçalanır, çok üzülürüz. Bu, bir merhamettir, rahmettir. Sevdiklerimize isabet eden bu acı verici durum bizi doğrudan et­kilerken, tanımadıklarımıza veya sevmediklerimize isabet eden bir musibet bizi nedense pek enterese etmemektedir. Bunu ben insanın duygusallığına ve eksikliğine yorumluyorum. Bir tarafta duygularımız galeyana gelirken, diğer tarafta çok vurdumduymaz olabiliyoruz. Bosna´da, Filistin´de, Afganistan´da, Keşmir´de, Çeçenistan’da, Türkiye´de Müslümanlar inancın­dan dolayı baskı ve zulüm görürken, yargısız infazlarla katledilirken, 'vah vah', 'tüh be, gene mi?' demekten başka elimizden bir şey gelmiyor. Yeterince yardım ve merhamet de edemiyoruz. Bu olanlar karşısındaki merhametimiz soyut kalıyor ve somutlaşamıyor. Mer­hametin somutlaşmasının adı rahmettir. Yani, bir merhamet karşı tarafı sevindirebilecekse o merhamet ancak o zaman rahmete dönüşmüş demektir. Gerçek merhamet eden, esirgeyen ve bağışlayan, Allah´tır. O, merhamet ettiğinde hemen rahmetini yetiştirir. Çünkü O, Rahman ve Rahim olandır. Yine insan, merhametin zıddı olan gazaba çabuk yakalanmaktadır. Bunun doğal sonucu olarak karşı tarafı incit­mekte ve ona zarar vermekte acele etmektedir (3). İnsan, çok sabırsızdır. Allah ise çok sabırlıdır. Allah sabırlı olmasaydı, suçluların cezasını dünyada hemen verirdi ve dünyamızda da o zaman hiç bir kimse kalmazdı (4).

RAHMAN VE RAHİM KELİMELERİ ARASINDAKİ FARK

Yukarıda değindiğimiz gibi 'Rahman' ve 'Rahim' kelimeleri, 'rahmet' kelimesinden türemişlerdir. Kısaca bu iki kelime iki çeşit rahmet ifade etmektedirler. 'Rahman' isminin ifade et­tiği rahmet, bir kayda, bir karşılığa bağlanmamıştır. İnsan, Allah´ın 'Rahman' ismi gereğince dünyada rızıklanır. İnsan, kafir olsun, mü´min olsun bu böyledir. İnsan dünyada yer-içer, hava teneffüs eder, yaratılanlardan faydalanır. Örneğin, güneşin ışığından, ırmaklardan, toprağın yeraltı ve yeryüzü zenginliklerinden faydalanır. Bütün bu saydıklarımız, Allah´ın, Rahman sıfa­tıyla kullarına verdikleridir ve biz bu nimetleri saymakla bitiremeyiz (5). Allah´ın 'Rahman' isminin ifade ettiği rahmet, şumullü (kapsamlı) ve geniş olan rahmettir. İnanç ayırımı yapmak­sısın ve tipine bakmaksızın her canlıya yöneliktir. 'Rahim' isminin ifade ettiği ikinci (ahiretteki) rahmet ise, Al­lah´ın Rahman ismi gereği kullarına dünyada bahşettiği rahmeti iyiye kullananlara, bu rahmetin, bu nimetlerin sahibini tanıyanlara, O´na şükredenlere, O´na itaat edenlere, kısaca bu rah­metin gereğini yerine getirenlere bir ecir olarak verilen rahmettir.  Allah´ın Rahim ismi gereğince ahiret nimetlerine (cennetlere) ka­vuşan mü´minler, dünyadayken kendilerine verilen rahmetlere/nimetlere nankörlük (kafirlik) etmemiş olduklarından bu ikinci rahmetlere (ahiret nimetlerine) kavuşmuşlardır. İman edenler, hicret edenler ve cihad edenler (ancak) Allah´ın rahmetini umabilirler (2/Bakara: 218)

DİPNOTLAR:
(1),(2): Esma´ül Hüsna Şerhi, sf. 30  Ali Osman Tatlısu, Yağmur Yayın­ları,
(3): İnsan pek acelecidir (17/ İsra: 11)
(4): Eğer Allah insanları haksızlıkları yüzünden cezalandırsaydı, yeryüzünde hiç bir canlı bırakmazdı (16/Nahl: 61 35/Fatır: 45)
(5): Ve kendisinden istediğiniz her şeyden size bir parça verdi. Eğer Allah´ın nimetlerini saymak isteseniz sayamazsınız. Doğrusu insan çok haksızlık edendir, çok nankördür. (14/İbrahim: 34). Eğer Allah´ın nimetlerini say(maya kalk)sanız, sayamazsınız. Doğrusu Allah, çok bağışlayan, çok esirgeyendir. (16/18)