Birr

_____ A. S.  T E K E L İ O Ğ L U _____

Birr, “ denizin zıddı olan ‘kara’ ” anlamına gelen “berr” den türemiştir. Bir, “ hayırda genişlik” anlamında kullanılır, zira berr den türemesi genişliğe vurgu yapar.

“ Be-r-ra” fiil olarak Kur’an da geçer ve , “ iyilik etmek, iyi davranmak, hayırda bol ve geniş olmak” anlamlarına gelir:

“ Allah sizi, din konusunda sizinle savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayanlara iyi davranıp hayırlı olmak ve adaletli davranmaktan men etmez. Muhakkak Allah adaletli olanları sever.” Mümtehine, 8

Değişik türevleri, ana-babaya çokça iyilik etmek, Allah Teala’nın isimlerinden kara ( kullarına bol lütuf ve ihsanı ile iyilikte bulunan), çok itaatkar, her türlü iyilik, kendisinden iyilik ve tâat sadır olan kimse anlamlarına gelir.

Tüm bu türevlerin açıklamalarını Peygamber Efendimizin sözlerinde de görebiliriz, Allah Resulü’ne “ birr” nedir diye sorulduğunda Bakar suresi 117. ayeti okudukları rivayet edilmiştir:

“ Bir yüzünüzü doğu ve batı yönüne çevirmeniz değildir, fakat birr Allah’a, Ahiret Günü’ne, meleklere, kitaplara ve nebilere iman eden, sevdiği halde malı yakınlara, yetimlere, miskinlere, yolda kalmışa, dilenenlere ve boyunduruk altındakilere veren, namazı kılan ve zekatı veren, ahdleştiklerinde ahdini yerine getirenler, zorluklar, zarar anları ve güçlük zamanlarında sabredenlerdir. Onlardır sadık olanlar, ve onlardır muttaki olanlar.”

Buradan da anlaşılacağı üzere birr çok geniş bir anlama sahiptir. Kişiliğin tanımlanmasından, salih olan tüm amellere kadar.. Örneğin birr 
burada sıdk ve takvayı da içine alır ya da birr in infak ile ilgili olan kısımları da yine bu ayette bize yol gösterir. Allah Teala Kur anında bir başka yerde de şöyle buyurmuştur:

“ Sevdiğinizden infak etmedikçe birr’e erişemezsiniz...” Ali İmran,92

Şimdi, birr’ e ait bu geniş çerçeveyi çizdikten sonra kelime türevleri ve bunların Kuran’da geçtikleri yerleri görerek konumuzu biraz daha açalım..

Berra fiilinden birer isim-fiil olan berr ve bârr türemiştir. Berr, belagat bakımından barr dan daha üstündür.Berr, ilk planda Allah Teala için kullanılır:

“ Biz bundan önce O’ na dua ederdik; muhakkak O, berr ve rahim olandır.” Tur, 28

Allah’ın berr olması, kulun ibadetine karşılık çok fazla sevap vermesi olarak açıklanır. Yine bu bağlamda “ Berra’l abdü Rabbehu”, “ kul Rabbine çokça itaatte bulundu” anlamındadır.

Berr in ve çoğulu berara nın Kuran’da aynı zamanda peygamberler için kullanıldığı da görülebilir; bu kullanımlarda ana babaya itaat, peygamberlerin şahsında önemli kılınmış ve biz insanlara emredilmiştir:

“ ( Yahya) anne- babasına berr idi, zorba ve isyankar değildi” Meryem, 14-15

“ ( İsa) : ‘ Beni bulunduğum her yerde mübarek kıldı ve sağ olduğum sürece bana namaz ve zekatı vasiyet etti. Ve anneme karşı berr (kıldı) beni, zorba ve şakıy kılmadı.’ ” Meryem,31-32

Berr ile eşanlamlı olan barr ın çoğulu da ebrar dır, çok itaatkar anlamına gelir:

“ Rabbena! Cidden bizler bir münadi( çağırıcı) işittik, imana çağırıyor; ‘ Rabbinize iman edin!’ diyordu. Dinledik iman ettik! Rabbena! Mağfiretinle günahlarımızı bağışla ve kabahatlerimizi bizden ört ve bizi ebrarla birlikte yanına al( vefat ettir).” Ali İmran,193

“ Haberiniz olsun, ebrar öyle dolgun bir kadehten içeceklerdir ki mizacı( katkısı) olmuştur kafur bir çeşme, ondan Allah’ın kulları içer, güzel yollar açarak akıtırlar (da) onu akıtırlar.” İnsan,5-6 

“ Hayır hayır! Çünkü ebrarın yazısı illiyyin’dedir. Bildin mi illiyyin nedir? Terkim olunmuş bir kitap ki ona mukarrerin şahid olurlar.” Mutaffifin, 18-21

Kuran-ı Kerim’de berr kullanımıyla kara anlamında geçen ayetlere bakalım şimdi de:

“ Deniz avı ve yemesi size helal kılındı ki size ve seyyar( yolculukta) olanlarınıza medar olsun! Kara avı ise İhram’da bulunduğunuz müddetçe üzerinize haram kılındı! Hep huzuruna haşrolunacağınız( varıp toplanacağınız) Allah’tan korkun.” Maide,96

“ O, odur ki sizleri karada ve denizde gezdirtir, hatta gemilerde bulunduğunuz ve içindekileri alıp hoş bir hava ile aktıkları ve tam onunla ferahladıkları sırada ona şiddetli bir fırtına gelir çatar ve her yerden onlara dalga gelmeye başlar ve zannederler ki tamamen ihata olunup( kuşatılıp9 bittiler, o vakit Allah’a dini halis kılarak dua ederler: ‘ Ahdimiz olsun ki’ derler; ‘ Eğer bizi bundan kurtarırsan senden şeksiz şüphesiz şükreden kullarından oluruz’.” Yunus, 22

Tüm bu kullanımlar ve açıklamalar bize göstermiştir ki, birr kavramı Kuranda önemli bir yere sahiptir ve insanoğlunun günlük hayatını düzenlemede ölçü alacağı önemli bir anlama sahiptir. Zaten biliyoruz ki, Allah birr, kurtuluş yolu da birdir..